1. Aesculus hippocastanum L. (kasztanowiec pospolity)

Opracowanie: P. Zaniewski

Nowe stanowisko: ATPOL ED-47, województwo mazowieckie, gmina Piaseczno, Zalesie Górne, w pobliżu ul. Wczasowej, 52,028133°N, 21,042527°E (111 m n.p.m.), kilkanaście siewek i młodych osobników, w brzegowej części i nieco w głębi lasu liściastego i mieszanego, not. P. Zaniewski, 24.05.2024.

Kasztanowiec pospolity to zrzucające liście na zimę drzewo pochodzące z Półwyspu Bałkańskiego, gdzie naturalnie występuje w wilgotnych lasach liściastych. Jako gatunek mało odporny na przesuszenie podłoża raczej nie obsiewa się w miejscach otwartych i suchych. Jest gatunkiem ustępującym, zagrożonym wyginięciem na stanowiskach naturalnych (Ravazzi & Caudullo, 2016). W Polsce często jest spotykany w uprawie, uznany za gatunek zadomowiony w niektórych regionach (Tokarska-Guzik, 2005), w tym także zadomowiony w lasach (Danielewicz et al., 2020). Jest obecnie częsty niemal w całej Polsce (Zając & Zając, 2019), przy czym w północno-wschodniej części kraju wydaje się – występować rzadziej, a w wielu regionach środkowej Polski jego rozmieszczenie wydaje się być niedoszacowane.

Gatunek często notowany w Warszawie oraz na północ od stolicy, jednak rzadko odnotowywany w pozostałych rejonach województwa mazowieckiego (Zając & Zając, 2019). Jego aktualne rozmieszczenie w regionie wydaje się być niedoszacowane. Na nowym stanowisku w Zalesiu Górnym odnotowano łącznie kilkanaście osobników, rosnących nieco w rozproszeniu, w zacieniającym się lesie liściastym, przy czym część osobników rosło niemal na przydrożach. Źródłem nasion są najprawdopodobniej osobniki kasztanowca, nasadzone w przylegającej miejscami do lasu zabudowie mieszkaniowej.

2. Ambrosia artemisiifolia L. (ambrozja bylicolistna)

Opracowanie: I. Dembicz, P. Zaniewski

Nowe stanowiska: 1. ATPOL ED-16, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Białołęka, trawnik przy ul. Kącik, 52.32172°N, 20.96887°E, kilkadziesiąt osobników, leg. (WA) I. Dembicz & Ł. Kozub, 30.09.2022; 2. ATPOL ED-27, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Sadul, przydroże przy ul. Północnej, 52.206955°N, 21.159546°E (89 m n.p.m.), kilkanaście osobników na przydrożu od strony lasu, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 04.09.2024.

Ambrosia artemisiifolia to wysoce inwazyjny, alergenny, jednoroczny gatunek pochodzący z Ameryki Północnej. Występuje przede wszystkim na terenach ruderalnych, jak pobocza dróg czy tereny kolejowe (Bzdęga et al., 2018; Tokarska-Guzik et al., 2011, 2012). Odnotowywana przede wszystkim w południowej i południowo-zachodniej Polsce, w pozostałych regionach nieco rzadziej (Tokarska-Guzik et al., 2011; Wójcik et al., 2023; Zając & Zając, 2019). Ostatnio odnaleziona również w północno-wschodniej Polsce (Wołkowycki & Wołkowycki, 2023). W środkowej Polsce stwierdzona na rozproszonych stanowiskach, w tym na pojedynczych stanowiskach w Warszawie (Sudnik-Wójcikowska, 1998; Kapler, 2020).

Pochodzenie gatunku na stanowisku przy ul. Kącik jest trudne do ustalenia, ale liczne prace budowlane w tej części miasta w ostatnich dwóch dekadach mogły sprzyjać transportowi nasion tego gatunku. Podobnie, na stanowisku przy ul. Północnej w Warszawie, gatunek ten najprawdopodobniej pojawił się wraz z materiałem naniesionym podczas niedawnej przebudowy drogi.

3. Amorpha fruticosa L. (amorfa krzewiasta)

Opracowanie: P. Zaniewski, R. Tomusiak

Nowe stanowiska: 1. ATPOL ED-15, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Las Nowa Warszawa (Las Młociński), około 250m na północ od Cmentarza Północnego, 52.30940°N, 20.89260°E (88 m n.p.m.), jeden kwitnący osobnik, przydroże w borze sosnowym, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 27.06.2021; 2. ATPOL EC-98, województwo mazowieckie, gmina Dąbrówka, około 750 m na południowy zachód od węzła Trojany przy trasie S8 w kierunku na Białystok, 52.467809°N, 21.319165°E (98 m n.p.m.), przydroże boru sosnowego na siedlisku boru świeżego, kilka osobników, not. R. Tomusiak, 07.08.2022.

Amorpha fruticosa to gatunek pochodzący z Ameryki Północnej, uznany za inwazyjny w wielu krajach Europy. Jest częściej notowany na południu Europy, jednak posiada coraz więcej stanowisk również w Polsce (Lapin & Dyderski, 2024). Początkowo był uważany za potencjalnie inwazyjny (Tokarska-Guzik, 2005), a obecnie już za lokalnie zadomowiony (Tokarska-Guzik et al., 2012), w tym zadomowiony w lasach Polski (Danielewicz et al., 2020). W Warszawie był już notowany z pojedynczych stanowisk na terenie Bemowa, Chomiczówki i Kępy Zawadowskiej (Galera et al., 1993; Sudnik-Wójcikowska, 1998).

Źródłem obsiewu na stanowisku w Lesie Nowa Warszawa był najprawdopodobniej pobliski cmentarz, natomiast w przypadku stanowiska przy węźle Trojany uprawa tego gatunku w pobliskiej zabudowie.

4. Asclepias syriaca L. (trojeść amerykańska)

Opracowanie: R. Tomusiak

Nowe stanowiska: 1. ATPOL DD-59, województwo łódzkie, gmina Lipce Reymontowskie, Lipce Reymontowskie, przy ul. Golki od strony północnej, 51.909569°N, 19.960749°E (182 m n.p.m.), droga z Woli Drzewieckiej do Lipiec Reymontowskich, około 500 m na wschód od skrzyżowania ul. Mostowej i Golki, łan w sadzie owocowym, not. R. Tomusiak, 08.08.2022; 2. ATPOL FD-11, województwo mazowieckie, gmina Jakubów, Wiśniew, od strony północnej drogi do Wiśniówki, 52.253697°N, 21.705291°E (172 m n.p.m.), kilkanaście osobników przy granicy pola i lasu, około 50–100 m od zabudowań, not. R. Tomusiak, 23.06.2024; 3. ATPOL ED-94, województwo mazowieckie, gmina Nowe Miasto nad Pilicą, Gostomia, ul. Ogrodowa, przy drodze w sąsiedztwie ogrodzonego sadu owocowego, 51.621772°N, 20.641455°E (130 m n.p.m.), kilkanaście osobników, niedaleko od zabudowań, not. R. Tomusiak, 05.06.2022.

Asclepias syriaca to gatunek uznany za potencjalnie inwazyjny (Tokarska-Guzik et al., 2012, 2021). Pochodzi z Ameryki Północnej. W Polsce jest uprawiany w celach ozdobnych (Tokarska-Guzik et al., 2021). Uznany został także za zadomowiony w lasach Polski (Danielewicz et al., 2020), jednak wciąż w Polsce występuje raczej w rozproszeniu (Zając & Zając, 2019).

Nowe stanowiska położone są w bezpośrednim sąsiedztwie lub pobliżu zabudowy, co wskazuje na ich antropogeniczne pochodzenie.

5. Cerasus mahaleb (L.) Mill. (wiśnia wonna)

Opracowanie: P. Zaniewski, Ł. Kozub

Nowe stanowiska: 1. ATPOL ED-34, województwo mazowieckie, gmina Grodzisk Mazowiecki, Grodzisk Mazowiecki, przy skrzyżowaniu ul. Dalekiej i bł. Kard. S. Wyszyńskiego, 52,09338N, 20.61826°E (110 m n.p.m.), jeden osobnik w zadrzewieniach spontanicznych przy drodze, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 01.08.2024; 2. ATPOL FE-42, województwo mazowieckie, gmina Solec nad Wisłą, skarpa doliny Wisły między m. Sadkowice, a przysiółkiem Raj, 51.111978°N, 21.754654°E (142 m n.p.m.), grupa krzewów w kserotermicznych zaroślach zarastających dno dawnego kamieniołomu wapienia, not. I. Dembicz & Ł. Kozub, 02.09.2013.

Cerasus mahaleb jest krzewem występującym naturalnie głównie na południu i zachodzie Europy, wykorzystywanym jako podkładki do drzew owocowych a także sadzonym w celach ozdobnych (Popescu & Caudullo, 2016). W Polsce stwierdzana na rozproszonych stanowiskach, nieco częściej w części środkowo-zachodniej (Zając & Zając, 2019). Gatunek ten może powodować przekształcenia zbiorowisk zaroślowych (Tokarska-Guzik et al., 2012), uznany został za zadomowiony w lasach Polski (Danielewicz et al., 2020).

Na stanowisku w Grodzisku Mazowieckim napotkano pojedynczy osobnik wysokości około metra. Najprawdopodobniej został on rozsiany przez ptaki z któregoś z ogródków z otaczającej stanowisko zabudowy. Na skarpie pod Sadkowicami rozprzestrzenia się w zbiorowiskach kserotermicznych. W obydwu przypadkach został on najprawdopodobniej rozprzestrzeniony przez ptaki lub inne zwierzęta z pobliskiej zabudowy.

6. Elodea nuttallii (Planch.) H. St. John (moczarka delikatna)

Opracowanie: I. Dembicz

Nowe stanowiska: 1. ATPOL DD-09, województwo mazowieckie, gmina Słubice, starorzecze w międzywalu Wisły na wysokości wsi Świniary, 52.436947°N, 19.925062°E (60 m n.p.m.); 2. ATPOL FE-03, województwo lubelskie, gmina Puławy, Puławy, Wisła, ul. 6 Sierpnia, przy bulwarach, 51.428709°N, 21.946282°E (116 m n.p.m.), spokojna woda pomiędzy ostrogami, obficie, leg. I. Dembicz & J. Dengler, 15.07.2024.

Gatunek ten, rodzimy dla Ameryki Północnej, prawdopodobnie trafił do wód Europy już na początku XX wieku jednak pierwotnie nie był identyfikowany (Kolada et al., 2018). Z tego powodu trudno jest określić źródło i drogi jego inwazji. W Polsce został po raz pierwszy stwierdzony w starorzeczu Biebrzy k. Goniądza przez naukowców holenderskich w latach 1990–1993 (Barendregt & Wassen, 1994). Następnie liczne jego stanowiska podawane były głównie z północno-zachodniej Polski: dolnego odcinka Odry (Kolada et al., 2022) oraz Wisły poniżej Włocławka (Kamiński, 2010) czy z Gdańska (Chmara, 2024). Znane są jednak też stanowiska z Pojezierza Mazurskiego (Kolada et al., 2022).

Nowe stanowisko znajduje się w znacznej odległości od innych znanych w Polsce. Prawdopodobnie gatunek jest obecnie bardziej rozpowszechniony w Polsce, jednak może być nie odróżniany od Elodea canadensis Michx., która również jest gatunkiem obcym.

7. Fraxinus pennsylvanica Marsh. (jesion pensylwański)

Opracowanie: P. Zaniewski, E. Zaniewska, Ł. Kozub

Nowe stanowiska: 1. ATPOL ED-27, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Sadul, przydroże przy ul. Północnej, 52.207360°N, 21.161667°E (89 m n.p.m.), kilka młodych osobników na przydrożu od strony lasu, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 04.09.2024; 2. ATPOL ED-38, województwo mazowieckie, gmina Otwock, Świdry Wielkie, w pobliżu rzeki Świder, 52.103211°N, 21.229337°E (88 m n.p.m.), na przydrożach i w przekształconych łęgach, w wielu miejscach, głównie młode osobniki, not. E. Zaniewska, 08.06.2022; 3. ATPOL ED-84, województwo mazowieckie, gmina Mogielnica, na SW od Wólki Gostomskiej, 51.643871°N, 20.627935°E (149 m n.p.m.), bardzo licznie w nasadzeniach i samosiewach brzozowych, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 10.08.2024; 4. ATPOL FB-39, województwo podlaskie, gmina Augustów, Augustów, na południe od drogi krajowej nr 16 w dzielnicy Zarzecze, wydzielenie 23b, Nadleśnictwa Augustów, 53.846728°N, 23.004798°E (123 m n.p.m.), kilkanaście młodych osobników w łęgu olszowym, not. Ł. Kozub, 18.09.2022.

Gatunek ten jest drzewem pochodzącym z Ameryki Północnej, uznanym za zadomowiony i inwazyjny na obszarze Polski (Tokarska-Guzik et al., 2012), w tym także w lasach (Danielewicz et al., 2020). Odnotowywany jest obecnie w całej Polsce, będąc częstszym na południu i zachodzie, a rozproszonym zwłaszcza w centrum i na północnym wschodzie kraju (Zając & Zając, 2019). Z samej Warszawy podawany był w ostatnich latach m.in. z Ochoty i Wilanowa (Sudnik-Wójcikowska et al., 2020; Zaniewska & Kwaśny, 2021).

Nowe stanowiska pochodzą z samosiewu, najprawdopodobniej głównie z dawnych nasadzeń przydrożnych. Gatunek ten dość łatwo wnika do zbiorowisk leśnych.

8. Juglans regia L. (orzech włoski)

Opracowanie: Ł. Kwaśny, P. Zaniewski, E. Zaniewska

Nowe stanowiska: 1. ATPOL ED-03, województwo mazowieckie, gmina Zakroczym, Zakroczym, wąwóz rozcinający skarpę doliny Wisły na północny-zachód od miejscowości, 52.434975°N, 20.605664°E (86 m n.p.m.), kilka młodych osobników w murawie kserotermicznej, not. I. Dembicz & Ł. Kozub, 08.06.2024; 2. ATPOL ED-27, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Las Matki Mojej, przy ul. Bychowskiej, 52.235668°N, 21.144209°E (88 m n.p.m.), kilka młodych osobników na przydrożach w lesie, not. P. Zaniewski, 04.09.2024; 3. ATPOL ED-27, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Sadul, przydroże przy ul. Północnej, 52.207414°N, 21.161966°E (89 m n.p.m.), kilka młodych osobników na przydrożu od strony lasu, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 04.09.2024; 4. ATPOL ED-34, województwo mazowieckie, gmina Grodzisk Mazowiecki, Grodzisk Mazowiecki, przy skrzyżowaniu ul. Dalekiej i bł. Kard. S. Wyszyńskiego, 52.093331N, 20.618360°E (110 m n.p.m.), kilka siewek w zadrzewieniach sponta­nicznych przy drodze, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 01.08.2024; 5. ATPOL ED-35, województwo mazowieckie, gmina Podkowa Leśna, Stasiówek, przydroże w lesie, 52.110902°N, 20.776465°E (107 m n.p.m.), kilka młodych osobników przy poboczu drogi, not. P. Zaniewski, 06.05.2024; 6. ATPOL ED-36, województwo mazowieckie, gmina Piaseczno, Mysiadło, 52.101012°N, 21.015982°E (110 m n.p.m.), kilka siewek w zadrzewieniach spontanicznych przy drodze, not. Ł. Kwaśny, 24.05.2024; 7. ATPOL ED-37, województwo mazowieckie, gmina Konstancin-Jeziorna, Ciszyca, 52.110189°N, 21.186534°E (110 m n.p.m.), licznie na skraju obwałowań od strony Wisły, not. Ł. Kwaśny, 24.05.2024; 8. ATPOL ED-44, województwo mazowieckie, gmina Grodzisk Mazowiecki, Radonie, przy ul. M. Gogola, 52.067195°N, 20.649108°E (130 m n.p.m.), kilka młodych osobników w spontanicznych zadrzewieniach przydrożnych, not. E. Zaniewska, 05.08.2022; 9. ATPOL ED-65, województwo mazowieckie, gmina Grójec, Grójec, przy Rondzie Solidarności Wiejskiej, 51.872506°N, 20.864327°E (138 m n.p.m.), kilka młodych osobników w zadrze­wieniach spontanicznych przy rondzie, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 25.07.2024; 10. ATPOL ED-84, województwo mazowieckie, gmina Mogielnica, Otaląż Dolna, w lesie przy drodze, 51.669752°N, 20.712094°E (148 m n.p.m.), kilka młodych osobników w spontanicznych zadrzewieniach przy drodze, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 31.07.2024.

Orzech włoski jest drzewem pochodzącym z Azji Środkowej, a także południowo-wschodniej Europy, uprawianym od wieków w m.in. w znacznej części Europy (Lenda & Skórka, 2009). Obecnie gatunek ten uznany jest również za zadomowiony w Polsce (Tokarska-Guzik et al., 2012), w tym w lasach Polski (Danielewicz et al., 2020), a także uznany za gatunek inwazyjny (Tokarska-Guzik et al., 2012). Występuje przede wszystkim na południu i zachodzie Polski, rzadko podawany jest z centralnej i północno-wschodniej części kraju (Zając & Zając, 2019). Orzech włoski w północnej części Polski zwiększa liczebność stanowisk spontanicznych (Janku et al., 2017), co ma najprawdopodobniej związek ze zmianami klimatycznymi (Paź-Dyderska et al., 2021). W Warszawie był niegdyś gatunkiem rzadkim (Sudnik-Wójcikowska, 1987). W ostatnich latach odnotowywany był m.in. na Ochocie i w Wilanowie (Sudnik-Wójcikowska et al., 2020; Zaniewska & Kwaśny, 2021).

Na badanych stanowiskach obecne były w większości młode osobniki, podobnie jak w przypadku Poznania (Janku et al., 2017). Wskazuje to również prawdopodobnie na uchwycenie początkowej fazy ekspansji gatunku w przypadku środkowej Polski. Inwazji orzecha włoskiego sprzyja zarzucanie użytkowania rolnego terenu (Lenda et al., 2017), co ma miejsce w okolicach Warszawy. Dodatkowo, nad Wisłą odnotowano również okazy dorosłe, rozmnażające się. Stosunkowo wysoka liczba odnotowanych stanowisk wskazuje na znaczne już rozprzestrzenienie się gatunku w środkowej Polsce.

9. Quercus rubra L. (dąb czerwony)

Opracowanie: Ł. Kwaśny, P. Zaniewski

Nowe stanowiska: 1. ATPOL ED-15, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Las Nowa Warszawa (Las Młociński), na południe od ul. Brukowej, 52.319099°N, 52.319099°E (88 m n.p.m.), rozsiewający się spontanicznie w borach sosnowych, miejscami dość licznie, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 27.06.2021; 2. ATPOL ED-27, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Las Matki Mojej, fragment lasu przy ul. J. Strusia, 52.234680°N, 21.145478°E (89 m n.p.m.), pojedynczo na przydrożach w lesie, not. P. Zaniewski, 01.09.2024; 3. ATPOL ED-27, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Sadul, przydroże przy ul. Północnej 52.207577°N, 21.162766°E (89 m n.p.m.), kilka młodych osobników na przydrożu od strony lasu (miejscami licznie również w samym lesie), not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 04.09.2024; 4. ATPOL ED-28, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Wawer, na wschód od ul. Przełęczy, 52.163974°N, 21.226800°E (99 m n.p.m.), licznie obsiewa się w borach, not. Ł. Kwaśny, 10.09.2024; 5. ATPOL ED-34, województwo mazowieckie, gmina Grodzisk Mazowiecki, Grodzisk Mazowiecki, przy skrzyżowaniu ul. bł. Kard. S. Wyszyńskiego i ul. J. Montwiłła, 52.093641°N, 20.623779°E (111 m n.p.m.), w zadrzewieniach spontanicznych przy drodze, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 05.08.2022; 6. ATPOL ED-36, województwo mazowieckie, gmina Lesznowola, przy ul. Borowej, 52.076927°N, 20.961359°E (117 m n.p.m.), pojedyncze drzewa wzdłuż drogi, obsiewa się po okolicy, not. Ł. Kwaśny, 08.07.2022; 7. ATPOL ED-38, województwo mazowieckie, gmina Otwock, Józefów, w lesie na wschód i północ od ul. Nadwiślańskiej, 52.106430°N, 21.224921°E (90 m n.p.m.), rozsiewa się na przydrożach i w lesie, not. E. Zaniewska, 08.06.2022; 8. ATPOL ED-43, województwo mazowieckie, gmina Żyrardów, Korytów, 52.015873°N, 20.487263°E (140 m n.p.m.), intensywnie rozsiewa się na przydrożach i porzuconych polach, a także w pobliskim lesie, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 29.08.2024; 9. ATPOL ED-45, województwo mazowieckie, gmina Żabia Wola, Ojrzanów, 52.004037°N, 20.773692°E (160 m n.p.m.), rozsiewa się spontanicznie w lesie i na przydrożach, not. Ł. Kwaśny, 12.09.2024; 10. ATPOL ED-46, województwo mazowieckie, gmina Piaseczno, w lesie na zachód od wsi Łbiska, 52.020024°N, 20.991580°E (115 m n.p.m.), rozsiewa się spontanicznie w lesie i na przydrożach, not. Ł. Kwaśny, 08.07.2022; 11. ATPOL ED-47, województwo mazowieckie, gmina Piaseczno, Zalesie Górne, na wschód od torów kolejowych, w brzegowej części i nieco w głębi boru sosnowego, 52.028972°N, 21.040648°E (111 m n.p.m.), kilkadziesiąt siewek i młodych osobników, także okaz większy, rozmnażający się, not. Ł. Kwaśny, 12.09.2024; 12. ATPOL ED-94, województwo mazowieckie, gmina Nowe Miasto nad Pilicą, na północ od wsi Pobiedna, 51.624117°N, 20.596908°E (153 m n.p.m.), not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 25.08.2024.

Dąb czerwony to gatunek pochodzący z Ameryki Północnej, niegdyś sadzony powszechnie w lasach gospodarczych i parkach, jednak negatywnie oddziaływujący na różnorodność biologiczną (Chmura, 2013; Hayda et al., 2022; Woziwoda et al., 2014), obecnie uznany za inwazyjny na terenie całej Polski (Tokarska-Guzik et al., 2021), zadomowiony w krajowych lasach (Danielewicz et al., 2020). Gatunek ten posiada duże zdolności do rozprzestrzeniania się (Tokarska-Guzik et al., 2012). Odnotowywany jest przede wszystkim na południu i na zachodzie Polski, natomiast w centrum i na północnym wschodzie kraju jego stanowiska wg „Atlasu rozmieszczenia roślin naczyniowych…” są rozmieszczone nieco rzadziej (Zając & Zając, 2019), co wynika najprawdopodobniej z braku badań terenowych.

Nowe stanowiska odnotowano przede wszystkim w zbiorowiskach leśnych, zwłaszcza w lasach iglastych, a także na przydrożach. Gatunek ten intensywnie obsiewa się spontanicznie, a jego obecny zasięg na terenie centralnej Polski jest zdecydowanie szerszy. Odnotowywanie głównie młodych osobników pochodzących z obsiewu wynika z przyjętej w niniejszej pracy metodzie wyboru jedynie stanowisk spontanicznego rozprzestrzeniania się, a unikania notowań stanowisk w uprawie.

10. Senecio inaequidens DC. (starzec nierównozębny)

Nowe stanowiska: 1. ATPOL ED-07, województwo mazowieckie, gmina Radzymin, Ciemne, ul. Majowa w rejonie węzła z obwodnicą Radzymina, 52.398671°N, 21.201860°E, obficie na nasypach obwodnicy Radzymina zarówno na północ jak i na południe od węzła, większość osobników kwitnąca, część owocująca, leg. I. Dembicz, Ł. Kozub, 28.10.2024; 2. ATPOL ED-25, województwo mazowieckie, gminy Prószków i Ożarów Mazowiecki, w pasie zieleni rozgranicza­jące jezdnie autostrady A2 między węzłami Prószków (52.187703°N, 20.777912°E) i Konotopa (52.200891°N, 20.842502°E), w rozproszeniu, większość osobników kwitnie, not. Ł. Kozub, 03.09.2024; 3. ATPOL ED-26, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, i Al. Prymasa Tysiąclecia na północ od Ronda Zesłańców Syberyjskich, 52.220816°N, 20.959328°E, kilkanaście osobników na skarpach wykopu i pasie zieleni pomiędzy jezdniami, not. I. Dembicz, Ł. Kozub, 28.10.2024; 4. ATPOL ED-25, ED-26 oraz ED-36, województwo mazowieckie, gminy Piastów, Michałowice, Warszawa oraz gmina Raszyn, pobocza i pas zieleni rozdzielający jezdnie trasy S2 (Południowa Obwodnica Warszawy) między węzłami Konotopa (52.200891°N, 20.842502°E), a Warszawa Lotnisko (52.138746°N, 20.988685°E), w rozproszeniu, większość osobników kwitnie, not. I. Dembicz & Ł. Kozub, 31.10.2024.

Starzec nierównozębny to bylina lub półkrzew. Gatunek pochodzi z południowej Afryki, a do Europy trafił z wełną owiec już w XIX wieku (Czarna, 2023; Ernst, 1998). Rozprzestrzenia się głównie wzdłuż szlaków komunikacyjnych (drogi i linie kolejowe). W Polsce po raz pierwszy notowano go na torach w Katowicach w 1987 r. (Ernst, 1998). Do tej pory notowany był głównie w południowej (Kwiatkowski & Zając, 20142014) i zachodniej (Czarna, 2023) Polsce.

Nowe stanowiska odnotowano w pobliżu głównych, uczęszczanych arterii komunikacyjnych, co wskazuje na sposób pojawienia się i dalszego rozprzestrzeniania gatunku także w Warszawie i jej okolicy.

11. Sorbaria sorbifolia (L.) A.Br. (tawlina jarzębolistna)

Opracowanie: R. Tomusiak

Nowe stanowiska: 1. ATPOL FC-90, województwo mazowieckie, gmina Jadów, Jadów, ul. Szkocka, kępa przy drodze na ścianie lasu, w pobliżu cmentarza szkockiego, 52.474131°N, 21.610817°E (109 m n.p.m.), not. R. Tomusiak, 25.06.2023; 2. ATPOL FD-20, województwo mazowieckie, gmina Mińsk Mazowiecki, Chochół, kępa na brzegu rzeki Mienia, blisko drogi Chochół-Tartak, 52.151820°N, 21.544466°E (138 m n.p.m.), not. R. Tomusiak, 14.04.2024; 3. ATPOL FD-13, województwo mazowieckie, gmina Grębków, Proszew, kępa na brzegu rzeki Kostrzyń, kilkadziesiąt metrów od drogi Kopcie-Wyszków, 52.275300°N, 22.025442°E (128 m n.p.m.), not. R. Tomusiak, 10.07.2005.

Gatunek ten jest krzewem i pochodzi ze wschodniej Azji (Tokarska-Guzik, 2005; Tomaszewski, 2001). Sadzony jest obecnie w zieleni urządzonej, a niegdyś także w lasach jako gatunek biocenotyczny (Tokarska-Guzik et al., 2012). Występuje na terenie całej Polski w rozproszeniu, jedynie miejscami jest nieco częstszy (Zając & Zając, 2019). Uznany został za zadomowiony (Tokarska-Guzik et al., 2012), w tym w lasach Polski (Danielewicz et al., 2020).

Dwa spośród trzech badanych stanowisk znajdują się w bezpośrednim sąsiedztwie wód i w pobliżu zabudowy, a jedno w sąsiedztwie cmentarza. Wydaje się, że mogły one powstać albo na skutek rozprzestrzenienia się na niewielkie odległości od pobliskich terenów zurbanizowanych lub były niegdyś bezpośrednio zasadzone w celach ozdobnych.

12. Symphoricarpos albus (L.) S. F. Blake (śnieguliczka biała)

Opracowanie: E. Zaniewska

Nowe stanowiska: 1. ATPOL ED-27, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Las Matki Mojej, fragment lasu przy ul. Łysakowskiej, 52.232846°N, 21.144170°E (89 m n.p.m.), na przydrożach w lesie, not. P. Zaniewski, 04.09.2024; 2. ATPOL ED-27, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Sadul, przydroże przy ul. Północnej, 52.207184°N, 21.160673°E (89 m n.p.m.), kilka młodych osobników na przydrożu od strony lasu, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 04.09.2024; 3. ATPOL ED-47, województwo mazowieckie, gmina Piaseczno, Zalesie Górne, na wschód od ul. Spacerowej, 52.027424°N, 21.042390°E (111 m n.p.m.), licznie na przydrożu na brzegu lasu, not. P. Zaniewski, 24.05.2024; 4. ATPOL ED-85, województwo mazowieckie, gmina Mogielnica, przydroże na południe od Gracjanowa, 51.695264°N, 20.794653°E (148 m n.p.m.), licznie w zaroślach przy drodze, not. E. Zaniewska, 01.10.2024.

Gatunek ten jest krzewem pochodzącym z Ameryki Północnej, uznanym za zadomowiony w Polsce (Tokarska-Guzik et al., 2012). Sadzony jest w celach ozdobnych (Seneta et al., 2021). Odnotowywany był na obszarze całej Polski, jednak w centralnej i północno-wschodniej części kraju w dość dużym rozproszeniu (Zając & Zając, 2019). Został uznany za zadomowiony (Tokarska-Guzik et al., 2012), w tym w lasach Polski (Danielewicz et al., 2020), a ostatnio według niektórych również za gatunek inwazyjny, rozmnażający się w środowisku naturalnym (Instytut Ochrony Przyrody, 2024; Urbisz & Urbisz, 2006).

Gatunek ten jest o wiele częstszy w środkowej Polsce, jednak najprawdopodobniej w związku z niepewnościami co do jego inwazyjności, nie był zwykle obiektem większego zainteresowania botaników.

13. Syringa vulgaris L. (lilak pospolity)

Opracowanie: E. Zaniewska, P. Zaniewski

Nowe stanowiska: 1. ATPOL ED-27, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, Warszawa, Sadul, przydroże przy ul. Północnej. 52.207184°N, 21.160673°E (89 m n.p.m.), na przydrożu od strony lasu, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 04.09.2024; 2. ATPOL ED-34, województwo mazowieckie, gmina Grodzisk Mazowiecki, Grodzisk Mazowiecki, przy skrzyżowaniu ul. bł. Kard. S. Wyszyńskiego i ul. J. Montwiłła, 52.093552°N, 20.623646°E (111 m n.p.m.), w zadrzewieniach spontanicznych przy drodze, not. P. Zaniewski & E. Zaniewska, 05.08.2022; 3. ATPOL ED-38, województwo mazowieckie, gmina Otwock, Józefów, w lesie na wschód od ul. Nadwiślańskiej, 52.107404°N, 21.224241°E (90 m n.p.m.), jedna kępa na przydrożu w lesie, not. E. Zaniewska, 08.06.2022; 4. ATPOL ED-44, województwo mazowieckie, gmina Grodzisk Mazowiecki, Radonie, przy ul. M. Gogola, 52.067195°N, 20.649108°E (130 m n.p.m.), w spontanicznych zadrzewieniach przydrożnych, not. E. Zaniewska, 05.08.2022; 5. ATPOL ED-47, województwo mazowieckie, gmina Piaseczno, Orzeszyn, 52.021121°N, 21.101262°E (103 m n.p.m.), licznie w zadrzewieniach śród­łąkowych, not. P. Zaniewski, 10.05.2023; 6. ATPOL ED-85, województwo mazowieckie, gmina Mogielnica, Otalążka, przydroże, 51.667951°N, 20.739189°E (130 m n.p.m.), bardzo licznie, tworzy zarośla na przydrożu na skraju wsi, not. E. Zaniewska, 25.05.2024.

Lilak pospolity jest gatunkiem pochodzącym z południowo-wschodniej Europy, uznanym za zadomowiony w Polsce (Tokarska-Guzik, 2012). Jest on ponadto uznany za gatunek zadomowiony w lasach Polski (Danielewicz et al., 2020). Potrafi intensywnie rozprzestrzeniać się w miejscach, gdzie nastąpiło zarzucenie użytkowania terenu (Kirpluk & Bomanowska, 2015). Gatunek podawany jest przede wszystkim z południowej i zachodniej części Polski, w pozostałych regionach jego stanowiska podawane są raczej skupiskowo (Zając & Zając, 2019). Jest gatunkiem często występującym w wysiedlonych rejonach Kampinoskiego Parku Narodowego (Kirpluk & Bomanowska, 2015), był też podawany jako częsty z Warszawy (Sudnik-Wójcikowska, 1987). Współczesne rozmieszczenie lilaka jest najprawdopodobniej niedoszacowane w środkowej Polsce, w tym w okolicach Warszawy.

Nowe stanowiska zlokalizowane są zarówno w ekosystemach leśnych, jak i w terenie otwartym, zwłaszcza w sąsiedztwie zabudowy. Najprawdopodobniej nie rozmnaża się on samoistnie, a znaczna część jego stanowisk jest pozostałością dawnych nasadzeń w celach dekoracyjnych.

14. Vaccinium corymbosum L. (borówka wysoka)

Opracowanie: P. Zaniewski, Ł. Kozub

Nowe stanowiska: 1. ATPOL ED-28, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, przy Stawie Rajcy pomiędzy Radością a Zagórzem, 52.192498°N, 21.229208°E (106 m n.p.m.), kilka dorosłych, kwitnących osobników w przesuszonym borze bagiennym, przy zbiorniku, not. P. Zaniewski, 31.05.2020; 2. ATPOL ED-28, województwo mazowieckie, gmina Warszawa, na północny-wschód od Jeziora Torfy w Aleksandrowie, 52.189545°N, 21.239952°E, kilka dorosłych, kwitnących osobników oraz liczne młode osobniki w przesuszonym borze bagiennym, not. Ł. Kozub, 04.05.2020.

Borówka wysoka pochodzi z Ameryki Północnej (Tokarska-Guzik et al., 2012). Miejscami rozprzestrzenia się na zachodzie Europy (Adema, 20151986) przy czym nie jest wciąż do końca jasne czy właściwym taksonem rozprzestrzeniającym się jest Vaccinium corymbosum L., V. angustifolium Aiton, czy też ich mieszaniec (Schepker & Kowarik, 1998), określany w szkółkarstwie zazwyczaj jako „borówka półwysoka”. V. corymbosum jest gatunkiem uprawianym, uznanym za potencjalnie inwazyjny w Polsce (Tokarska-Guzik et al., 2012), a ostatnio również za zadomowiony w lasach Polski (Danielewicz et al., 2020). Oprócz coraz częstszej uprawy na plantacjach w Polsce, borówka wysoka została wprowadzona na torfowisko Bielawskie Błoto (Sadowska, 2011). Stwierdzony został także na torfowiskach i w lasach bagiennych na Ziemi Lubuskiej (Mirek et al., 2020).

Okazy borówki wysokiej rosnące przy Stawie Rajcy wyglądają na niegdyś celowo zasadzone. Pomimo ich kwitnienia nie odnotowano młodych osobników. Natomiast w rejonie Jeziora Torfy występują zarówno osobniki dorosłe jak i liczne osobniki młode, co może wskazywać na naturalne odnawianie się gatunku. Obydwa stanowiska znajdują się na potencjalnie odpowiednich dla gatunku siedliskach. Z tego powodu populacje te powinny być monitorowane.