PRACA ORYGINALNA
Relikty puszczańskie we florze wątrobowców Tatr (Karpaty Zachodnie). Część 2. Rozmieszczenie i ekologia Crossocalyx hellerianus w Tatrach
1
Katedra Botaniki, Uniwersytet Przyrodniczy w Poznaniu, Polska
2
TPN, Tatrzański Park Narodowy, Polska
A - Koncepcja i projekt badania; B - Gromadzenie i/lub zestawianie danych; C - Analiza i interpretacja danych; D - Napisanie artykułu; E - Krytyczne zrecenzowanie artykułu; F - Zatwierdzenie ostatecznej wersji artykułu
Data nadesłania: 08-05-2026
Data ostatniej rewizji: 10-06-2026
Data akceptacji: 10-06-2026
Data publikacji online: 14-08-2026
Data publikacji: 14-08-2026
Wiadomości Botaniczne 2026;70:
SŁOWA KLUCZOWE
DZIEDZINY
STRESZCZENIE
Wątrobowiec Crossocalyx hellerianus jest rzadkim i zagrożonym epiksylicznym wątrobowcem lasów puszczańskich. Do 2020 roku, w całych Tatrach zlokalizowano łącznie 11 stanowisk tej rośliny, z tego w polskiej części 4, słowackiej - 7. W pracy przedstawiono wyniki badań prowadzonych w latach 2012-2025 w całym masywie tatrzańskim. Wytypowano 11 kompleksów leśnych w Polskich Tatrach Wysokich i Zachodnich i poddano je szczegółowej inwentaryzacji (lata 2024-2025). Łącznie zarejestrowano 86 stanowisk Crossocalyx hellerianus, po stronie polskiej masywu 67, słowackiej - 19. W publikacji przedstawiono 68 nowych lokalizacji gatunku. Omawiany gatunek najwięcej stanowisk posiada w pasie wysokościowym 1201-1300 m n.p.m., a najliczniejsza populacja znajduje się na Szczotach Wołoszyńskich (Tatry Wysokie, Dolina Roztoki). Rozmnaża się głównie wegetatywnie, ale stale obecne są nieliczne okazy płodne. Ważną obserwacją jest stwierdzenie obecności Crossocalyx hellerianus (i innych gatunków wątrobowców reliktowych) nie tylko w starodrzewach bogatych w zróżnicowane mikrosiedliska, ale także w stadiach regeneracyjnych lasu (tzw. laskach jarzębinowych) z rozkładającym się drewnem z poprzedniego rozpadu drzewostanu.
REFERENCJE (60)
1.
Bednarz Z. (1969). Reliktowy las limbowo-świerkowy z modrzewiem pod Czubą Roztocką w Tatrzańskim Parku Narodowym. Chrońmy Przyrodę Ojczystą. 35 (5): 5-12.
2.
Bednarz Z., Krzaklewski W. (1975). Studia Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej Terenu PAN, Rodzime drzewa Tatr. Tom IV. 151-167. Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
3.
Bodziarczyk J., Szwagrzyk J., Zwijacz-Kozica T., Zięba A., Szewczyk J., Gazda A. (2019). The structure of forest stands in the Tatra National Park: The results of 2016–2017 inventory. Forest Research Papers. 80 (1): 13-21.
4.
Cieśliński S., Czyżewska K., Faliński J. B., Klama H., Mułenko W., Żarnowiec J. (1996). Cryptogamous plants in the forest communities of Białowieża National Park. Functional groups analysis and general synthesis (Project Crypto 3). 197-216.
5.
Damsholt K. (2009). Illustrated Flora of Nordic Liverworts and Hornworts (2nd ed.). Nordic Bryological Society, Lund.
6.
Dierschke H. (1994). Pflanzensoziologie. Grundlagen und Methoden. Verlag Eugen Ulmer, Stuttgart.
7.
Duda J., Váňa J. (1984). Rozšíření játrovek v Československu – XXXIX. Časopis Slezského musea v Opavě, Series A – Historia naturalis. 33: 1-16.
8.
Duda J., Váňa J. (1989). Rozšíření játrovek v Československu – LVI. Časopis Slezského musea v Opavě, Series A – Historia naturalis. 38: 209-224.
9.
Górski P. (2020). Red list of liverworts occurring in the Tatra Mountains (Western Carpathians, Poland and Slovakia). Nova Hedwigia, Beiheft. 150: 67-80.
10.
Górski P. (2025). Relikty puszczańskie we florze wątrobowców Tatr (Karpaty Zachodnie). Część 1. Lista gatunków. Wiadomości Botaniczne. 69: 1-13.
11.
Górski P., Váňa J. (2014). A synopsis of liverworts occurring in the Tatra Mountains (Western Carpathians, Poland and Slovakia): Checklist, distribution and new data. Preslia. 86 (4): 381-485.
12.
Górski P., Pawlikowski P., Staniaszek-Kik M., Rosadziński S., Stebel A., Rusińska A., Zubel R., Wilhelm M., Fudali E., Cykowska-Marzencka B., Przewoźnik L. (2014). New distributional data on bryophytes of Poland, 1. Steciana. 18 (2): 7-87.
13.
Górski P., Rusińska A., Smoczyk M., Dembicz I., Wierzcholska S., Kozub Ł., Romański M., Fudali E., Podlaska M., Wiaderny A. (2016). New distributional data on bryophytes of Poland and Slovakia, 5. Steciana. 20 (1): 33-44.
14.
Holeksa J., Jaloviar P., Kucbel S., Saniga M., Svoboda M., Szewczyk J., Szwagrzyk J., Zielonka T., Żywiec M. (2017). Models of disturbance driven dynamics in the West Carpathian spruce forests. Forest Ecology and Management. 388: 79-89.
15.
Hołub-Pacewiczowa Z. (1931). Osadnictwo pasterskie i wędrówki w Tatrach i na Podtatrzu. Polska Akademia Umiejętności, Kraków.
16.
Horvat I., Bertovič S., Pawłowski B., Pawłowska S., Zarzycki K. (1980). Mapa fitosocjologiczna Sarniej Skały w Tatrach Zachodnich (rok 1958). Ochrona Przyrody. 43: 75-90.
17.
Izworska K., Muter E., Matulewski P., Zielonka T. (2023). Tree rings as an ecological indicator of the reaction of Swiss stone pine (Pinus cembra L.) to climate change and disturbance regime in the extreme environment of cliff forests. Ecological Indicators. 148: 1-11.
18.
Karczmarz K., Bloch M. (1985). Mszaki Kotliny Sandomierskiej. Fragmenta Florostica et Geobotanica. 29 (1 (1983)): 73-108.
19.
Karczmarz K., Sokołowski A. W. (1995). Puszcza Knyszyńska. Monografia Przyrodnicza. 155-171. Zespół Parków Krajobrazowych w Supraślu, Supraśl.
20.
Klama H. (1996). Wątrobowce (Hepaticae) Beskidu Żywiecko-Orawskiego (Karpaty Zachodnie). 1-144.
21.
Klama H. (2002a). Distribution patterns of liverworts (Marchantiopsida) in natural forest communities (Białowieża Primeval Forest, NE Poland). University of Bielsko-Biała, Bielsko-Biała.
22.
Klama H. (2002b). Zapobieganie zanieczyszczeniu środowiska X. Akademia Techniczno-Humanistyczna w Bielsku-Białej. Zeszyty Naukowe Nr 7, Inżynieria Włókiennicza i Ochrona Środowiska Seria. 244-260.
24.
Klama H., Górski P. (2018). Red List of Liverworts and Hornworts of Poland (4th edition, 2018). Cryptogamie, Bryologie. 39 (4): 415-441.
25.
Limpricht G. (1877a). Die Lebermoose der Hohen Tatra. Jahresbericht der Schlesischen Gesellschaft für Vaterländische Cultur. 54: 143-152.
26.
Limpricht G. (1877b). Zur Lebermoosflora der hohen Tatra. Hedwigia (Dresden). 16: 59-62.
27.
Mamczarz H. (1977). Brioflora i zbiorowiska mszaków Beskidu Sądeckiego. Cz. I. Brioflora Beskidu Sądeckiego. 1-158.
28.
Mierzeńska M. (1994). Wątrobowce Gorców. Fragmenta Floristica et Geobotanica Series Polonica. 1: 235-346.
29.
Mierzeńska M. (2006). Aktualna lista wątrobowców Hepaticae Bieszczadzkiego Parku Narodowego (Polskie Karpaty Wschodnie). Roczniki Bieszczadzkie. 14: 139-143.
30.
Mišíková K., Godovičová K., Širka P., Šoltés R. (2021). Checklist and red list of hornworts (Anthocerotophyta) and liverworts (Marchantiophyta) of Slovakia. Biologia. 76: 2093-2103.
31.
Myczkowski S., Bednarz Z. (1974). Studia Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej Terenu PAN, Rodzime drzewa Tatr. Tom III. 111-139. Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
32.
Myczkowski S., Lesiński J. (1974). Studia Ośrodka Dokumentacji Fizjograficznej Terenu PAN, Rodzime drzewa Tatr. Tom III. 13-70. Zakład Narodowy im. Ossolińskich – Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk.
33.
Ociepa A. M., Zięba A., Kauzal P. (2020). Kwaśne buczyny w Tatrzańskim Parku Narodowym. Parki Narodowe i Rezerwaty Przyrody. 39 (4): 33-49.
34.
Ociepa A. M., Zięba A., Zwijacz-Kozica T. (2021). Pinus mugo shrubs on peat bogs in the Tatra National Park. Plant and Fungal Systematics. 66 (2): 184-194.
35.
Parusel J., Zwijacz-Kozica T. (2018). Ochrona ścisła w parkach narodowych i rezerwatach. Bilans osiągnięć i porażek ostatniego półwiecza. Konferencja upamiętniająca Profesora Stefana Myczkowskiego w 40. rocznicę Jego śmierci. 39-59. Wydawnictwo Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie, Kraków.
36.
Pielech R., Różański W., Zięba A., Zwijacz-Kozica T., Kauzal P., Foremnik K., Bodziarczyk J., Szwagrzyk J. (2021). Forest communities of the Tatra Mountains: A classification based on a permanent plot inventory in the Tatra National Park (Poland). Tuexenia. 41: 11-36.
37.
Rejment-Grochowska I. (1950). Czynniki ekologiczne i rozmieszczenie geograficzne wątrobowców (Hepaticae) Beskidu Śląskiego. Prace Biologiczne Śląskie. 2: 3-71.
38.
(2021). Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 6 lipca 2021 r. w sprawie ustanowienia planu ochrony dla Tatrzańskiego Parku Narodowego. Dz.U. 2021 poz. 1462.
39.
Skrzydłowski T. (2008). Las w Suchym Żlebie – ostatnia naturalna buczyna w Tatrach. Roczniki Bieszczadzkie. 16: 95-108.
40.
Stebel A., Rosadziński S., Górski P., Fojcik B., Rusińska A., Vončina G., Szczepański M., Wilhelm M., Fudali E., Paciorek T., Staniaszek-Kik M., Zubel R., Piwowarski B., Wolski G., Salachna A., Smolińska D., Pierścińska A. (2013). Contribution to the bryoflora of the Świętokrzyski National Park (Central Poland). Roczniki Akademii Rolniczej w Poznaniu 392, Botanica-Steciana. 17: 77-84.
41.
Szewczyk J., Szwagrzyk J., Muter E. (2011). Tree growth and disturbance dynamics in old-growth subalpine spruce forests of the Western Carpathians. Canadian Journal of Forest Research. 41 (5): 938-944.
42.
Szwagrzyk J., Gazda A., Zwijacz-Kozica T., Zięba A., Ciesielska B., Szewczyk J., Foremnik K., Muter E., Bodziarczyk J. (2021). Role of environmental filtering and seed source availability in natural regeneration processes following large‑scale disturbances in mountain forests. European Journal of Forest Research. 140: 835-845.
43.
Szwagrzyk J., Pielech R., Zięba A., Zwijacz-Kozica T., Bodziarczyk J. (2024). Fitosocjologiczne zróżnicowanie buczyn w Tatrzańskim Parku Narodowym. Prądnik Prace i Materiały Muzeum im. Prof. Władysława Szafera. 34: 123-142.
44.
Szweykowski J. (1953a). Hepaticotheca Polonica. Zielnik wątrobowców Polski. Fasc. I. Nr. 1–25. Hepaticae Sudeticae ex montibus „Góry Stołowe”. Wątrobowce Gór Stołowych. Wydawnictwo Polskiej Akademii Nauk, Poznań.
45.
Szweykowski J. (1953b). Mszaki Gór Stołowych. Prace Komisji Biologicznej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. 14 (5): 1-136.
46.
Szweykowski J. (1956). Nowe stanowiska rzadkich wątrobowców krajowych. Sprawozdania Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. 45: 309-311.
47.
Szweykowski J. (1960). Materiały do flory wątrobowców Tatr. Prace Komisji Biologicznej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. 21 (3): 3-92.
48.
Szweykowski J. (1961). Materiały do flory wątrobowców Pienin. Prace Komisji Biologicznej Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk. 24 (1): 1-39.
49.
Szweykowski J. (2006). An annotated checklist of Polish liverworts and hornworts – Krytyczna lista wątrobowców i glewików Polski. W. Szafer Institute of Botany, Polish Academy of Sciences, Kraków.
50.
Szweykowski J., Buczkowska K. (1996). Liverworts of the Bieszczady Zachodnie Range (Polish Eastern Carpathians) – a vanishing relict boreal flora. Fragmenta Floristica et Geobotanica. 41 (2): 865-934.
51.
Szweykowski J., Koźlicka M. (1969). Materiały do flory wątrobowców Pomorza. Badania Fizjograficzne nad Polską Zachodnią. 22: 125-149.
52.
Veblen T. (1992). Plant Succession: Theory and Prediction. 153-187. Chapmann and Hall, Londyn.
53.
Vončina G., Górski P., Mierzeńska M., Kľč V. (2023). Pieniny – Przyroda i Człowiek. Monografie. Tom XIX. 3-172. Bogucki Wydawnictwo Naukowe, Poznań.
54.
Wiśniewski T., Rejment I. (1935). Das montane Element in der Lebermoosflora des Seengebietes von Suwałki. Bulletin de l'Académie Polonaise des Sciences et des Lettres, Série B (I). : 11-31.
55.
Zerbe S. (2001). On the ecology of Sorbus aucuparia (Rosaceae) with special regard to germination, establishment and growth. Polish Botanical Journal. 46 (2): 229-239.
56.
Zięba A., Różański W., Szwagrzyk J. (2018). Syntaxonomy of relic Swiss stone pine (Pinus cembra) forests in the Tatra Mountains. Tuexenia. 38: 155-176.
57.
Zięba A., Różański W., Bukowski M., Ciesielska B., Szwagrzyk J. (2019). Distribution and habitat conditions of Pinus cembra forests in the Tatra Mountains. Dendrobiology. 81: 86-96.
58.
Żywiec M. (2008). Tempo wzrostu jarzębiny (Sorbus aucuparia L.) a rozpad górnoreglowego drzewostanu świerkowego. Sylwan. 4: 38-45.
59.
Żywiec M., Ledwoń M. (2008). Spatial and temporal patterns of rowan (Sorbus aucuparia L.) regeneration in West Carpatian subalpine spruce forest. Plant Ecology. 194: 283-291.
60.
Żywiec M., Holeksa J., Wesołowska M., Szewczyk J., Zwijacz-Kozica T., Kapusta P. (2013). Sorbus aucuparia regeneration in a coarse-grained spruce forest – a landscape scale. Journal of Vegetation Science. 24: 735-743.
Udostępnij
ARTYKUŁ POWIĄZANY
| eISSN: | 2543-6503 |
| ISSN: | 0043-5090 |
Przetwarzamy dane osobowe zbierane podczas odwiedzania serwisu. Realizacja funkcji pozyskiwania informacji o użytkownikach i ich zachowaniu odbywa się poprzez dobrowolnie wprowadzone w formularzach informacje oraz zapisywanie w urządzeniach końcowych plików cookies (tzw. ciasteczka). Dane, w tym pliki cookies, wykorzystywane są w celu realizacji usług, zapewnienia wygodnego korzystania ze strony oraz w celu monitorowania ruchu zgodnie z Polityką prywatności. Dane są także zbierane i przetwarzane przez narzędzie Google Analytics (więcej).
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
Możesz zmienić ustawienia cookies w swojej przeglądarce. Ograniczenie stosowania plików cookies w konfiguracji przeglądarki może wpłynąć na niektóre funkcjonalności dostępne na stronie.
