. Wstęp
Park Narodowy „Ujście Warty” (PNUW) nie był nigdy przedmiotem całościowych badań dotyczących flory mszaków. Nieliczne dane niepublikowane odnaleźć można w dokumentacji do planu ochrony Parku (Wołejko et al., 2014). We wskazanym manuskrypcie wymienione są dwa gatunki wątrobowców i 24 mchy. Dodatkowych informacji dostarcza monografia Borysiak (1994), w której są wymienione kolejne dwa taksony mchów. Z południowo-zachodniej części Parku udokumentowane jest występowanie wątrobowca wgłębika pływającego (Ricciocapos natans; P. Pawlikowski i S. Kłosowski w Górski et al., 2017b). Wśród materiałów historycznych znajdują się informacje o występowaniu kilkunastu gatunków mszaków w okolicach Kostrzyna nad Odrą, jednak obecnie trudno wskazać czy wszystkie podawane stanowiska znajdowały się w aktualnych granicach PNUW. Wśród historycznie notowanych wątrobowców wymieniane są: Cephaloziella rubella (Nees) Warnst. (pow. Gorzów, Kostrzyn; Warnstorf, 1902/1903), Lophoziopsis excisa (Dicks.) Konstant. & Vilnet (przed Kostrzynem nad Odrą; Itzigsohn, 1849) oraz Porella platyphylla (L.) Pfeiff. [pow. Gorzów, rozproszona na bukach koło Kostrzyna (Lucas, 1885), Gorzowa i Dąbroszyna (Warnstorf, 1902/1903). Stanowiska mchów z Kostrzyna nad Odrą dokumentuje praca Lucasa (1885), który wymienia: Alleniella complanata (Hedw.) S.Olsson, Enroth & D.Quandt, Anomodon viticulosus (Hedw.) Hook. & Taylor, Antrichia curtipendula (Hedw.) Brid., Encalypta vulgaris Hedw., Eurhynchium striatum (Hedw.) Schimp., Fissidens adianthoides Hedw., Homalothecium lutescens (Hedw.) H.Rob., Hygroamblystegium tenax (Hedw.) Jenn., Pseudoamblystegium subtile (Hedw.) Vanderp. & Hedenäs, Tortula lindbergii Broth. Kolejne trzy, rzadkie gatunki mchów z okolic Kostrzyna tj. Entosthodon fascicularis (Hedw.) Müll.Hal., Ptychostomum knowltonii (Barnes) J.R.Spence i Pseudocampylium radicale (P.Beauv.) Vanderp. & Hedenäs wymienia Warnstorf (1906).
. Charakterystyka obszaru badań
Park Narodowy „Ujście Warty” został utworzony Rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 19 czerwca 2001 roku (Dziennik Ustaw Nr 67, poz. 681). Jego obszar wynosi 8070,97 ha (wg stanu na 30 czerwca 2023) i położony jest w województwie lubuskim oraz 3 powiatach (gorzowskim, słubickim i sulęcińskim) i 4 gminach (Kostrzyn nad Odrą, Witnica, Słońsk i Górzyca). Park zlokalizowany jest w obrębie pradoliny Toruńsko-Eberswaldzkiej (Kondracki, 2022), w pobliżu ujścia Warty do Odry. Głównym celem ochrony przyrody PNUW jest zachowanie unikalnego kompleksu naturalnych i półnaturalnych ekosystemów doliny dużej rzeki nizinnej. Przez środek Parku przepływa Warta, która dzieli obszar na dwie części. Po północnej stronie (prawy brzeg Warty) znajduje się Polder Północny oddzielony od rzeki wysokim wałem przeciwpowodziowym (Wałem Północnym). Administracyjnie teren ten stanowi obwód ochronny Polder Północny – Witnica. Na lewym brzegu Warty (na południe od rzeki) znajduje się obszar zalewowy (Polder Południowy), który od strony Warty dzieli jedynie warga brzegowa (brak tutaj wału przeciwpowodziowego). Administracyjnie to obszar dwóch obwodów ochronnych: Chyrzyno i Słońsk.
Krajobraz PNUW tworzą głównie ekosystemy łąkowe i szuwarowe poprzecinane gęstą siecią kanałów, rowów i starorzeczy oraz zarośla wierzbowe (Olaczek, 2008). Nieleśne ekosystemy lądowe zajmują 6942,66 ha, co stanowi 85,96% powierzchni Parku (Rycina 1). Zidentyfikowano tutaj 104 zespoły roślinne. Wśród siedlisk przyrodniczych Natura 2000 warto wspomnieć o występowaniu na obszarze PNUW zbiorowisk porastających brzegi i wysychające zbiorniki wodne (Litorelletea i Isoëto-Nanojuncetea), śródlądowych muraw napiaskowych oraz kserotermicznych (Koelerion glaucae i Festuco-Brometea), ziołorośli nadrzecznych (Convolvuletalia), łąk niżowych świeżych (Arrhenaterion) i selernicowych (Cnidion) oraz roślinności starorzeczy i innych zbiorników eutroficznych. Lasy stanowią ułamek powierzchni Parku (zaledwie 6,24% tj. 504,13 ha). Składają się na nie głównie olsy i łęgi (jesionowo-olszowy, dębowo-wiązowo-jesionowy i wierzbowy). Zbiorowiska zaroślowe tworzą wikliny nadrzeczne (Salicetum triandro-viminalis) i zarośla łozowe (Salicetum pentandro-cinereae) (Wołejko et al., 2014). Obecność zróżnicowanych siedlisk wodnych sprawia, że Park jest jednym z najcenniejszych w Europie obszarów pod względem ornitologicznym. Stwierdzono tu występowanie blisko 250 gatunków ptaków wodno-błotnych, w tym 170 lęgowych (Olaczek, 2008).
Park Narodowy „Ujście Warty” położony jest w obszarze Natura 2000 PLC 080001 „Ujście Warty”, a od 2007 roku wpisany jest na listę obszarów Konwencji Ramsar. Oznacza to, że jego ochrona jest szczególnie ważna, ze względu na podmokły charakter i duże znaczenie dla ptaków wodno-błotnych.
Rycina 1
Granice Parku Narodowego „Ujście Warty” na tle głównych zbiorowisk roślinnych (opracowanie własne na podstawie http://pnujsciewarty.netgis.pl/geoportal/).
. Metodyka
Badania briologiczne prowadzono od czerwca do października 2024 roku, stosując metodę marszrutową. Zbiór materiałów florystycznych oraz ich opracowanie przeprowadzono zgodnie z normami przyjętymi w badaniach briologicznych (Glime, 2013). Występowanie mszaków notowano na wszystkich typach podłoży, tj. glebie, korze żywych drzew, rozkładającym się drewnie, głazach oraz na antropogenicznych podłożach skałopodobnych. Obecność gatunków epifitycznych badano do wysokości 2 m. W przypadku gatunków pospolitych, których identyfikacja była możliwa w terenie, ograniczano się wyłącznie do odnotowania ich występowania. Dane terenowe gromadzono przy użyciu aplikacji tMap. Okazy gatunków trudnych do rozpoznania zostały zebrane w celu identyfikacji w warunkach laboratoryjnych. Pobór próbek mszaków, także gatunków chronionych, prowadzono jedynie w celach identyfikacyjnych, bez szkody dla stanowisk i populacji, na podstawie zezwolenia Ministerstwa Klimatu i Środowiska (decyzja DOP-WOPPN.61.167.2024.MŚP).
Nazewnictwo łacińskie, ujęcie taksonomiczne oraz zagrożenie gatunków mchów przyjęto za Steblem i Żarnowcem (2025), a wątrobowców za Klamą i Górskim (2018). Gatunki prawnie chronione zestawiono na podstawie obowiązującego Rozporządzenia Ministra Środowiska (Rozporządzenie, 2014). Materiały zielnikowe zdeponowano w herbariach Uniwersytetu Łódzkiego (LOD) oraz Katedry Botaniki Uniwersytetu Przyrodniczego w Poznaniu (POZNB).
. Wyniki
. Wątrobowce
. Wykaz gatunków wątrobowców Parku Narodowego „Ujście Warty”
Objaśnienia skrótów: Lit. – dane literaturowe, Ochr. – ochrona gatunkowa, Stan. – liczba stanowisk; Zagr. – status zagrożenia w Polsce wg listy Klamy i Górskiego (2018); szczegółowy wykaz stanowisk przedstawiono w Materiałach dodatkowych załączonych do niniejszego artykułu
1. Cephaloziella divaricata (Sm.) Schiffn. – Buławniczka zwyczajna [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 4]
2. Frullania dilatata (L.) Dumort. – Miedzik płaski [Zagr.: LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 7]
3. Lophocolea heterophylla (Schrad.) Dumort. – Płozik różnolistny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 16]
4. Marchantia polymorpha L. – Porostnica wielokształtna [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
5. Metzgeria furcata (L.) Corda – Widlik zwyczajny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 3]
6. Pellia endiviifolia (Dicks.) Dumort. – Pleszanka kędzierzawa [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
7. Porella platyphylla (L.) Pfeiff. – Parzoch szerokolistny [Zagr.: NT, Ochr.: ochrona ścisła; Stan. 3]
8. Radula complanata (L.) Dumort. – Usznica spłaszczona [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 13]
9. Riccia cavernosa Hoffm. – Wgłębka jamkowata [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 8]
10. Riccia fluitans L. – Wgłębka wodna [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 8]
11. Riccia rhenana Lorb. ex Müll.Frib. – Wgłębka reńska [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
12. Riccia sorocarpa Bisch. – Wgłębka wąskopłatowa [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
13. Ricciocarpos natans (L.) Corda – Wgłębik pływający [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 7]
W powyższym wykazie nie zamieszczono dwóch gatunków podawanych w Dokumentacji do planu ochrony Parku (Wołejko et al., 2014). Były to: Lophocolea bidentata i Riccia glauca. Pierwszy z wymienionych określony został jako ‘częsty’ na terenie Parku. W trakcie badań jego występowanie nie zostało potwierdzone, choć jest ono możliwe. Przy jednoczesnym braku w Dokumentacji do planu ochrony Parku pospolitego na tym terenie Lophocolea heterophylla, można podejrzewać, że takson został błędnie zidentyfikowany. Drugi wątrobowiec Riccia glauca, także nie został odnaleziony w czasie inwentaryzacji. W Parku występują natomiast podobne gatunki z tego rodzaju tj. R. sorocarpa i R. cavernosa. Wobec wątpliwości, co do poprawności oznaczeń obu podawanych w Dokumentacji do planu ochrony Parku wątrobowców postanowiono nie umieszczać ich na liście gatunków.
. Charakterystyka ogólna flory wątrobowców
Na obszarze Parku Narodowego „Ujście Warty” (PNUW) udokumentowano występowanie 13 gatunków wątrobowców. Na tle pozostałych parków narodowych Polski flora PNUW jest bardzo uboga. Na tle niżowych obiektów tego typu, które mają dobrze zbadaną florę wątrobowców (por. Klama, 2017), w PNUW rośnie najmniej wątrobowców. Najbogatszym na niżu jest Wigierski Park Narodowy (79 gatunków; Górski & Romański, materiały niepublikowane). Dalej w kolejności są – Roztoczański (56; R. Zubel w Lorens et al., 2015), Białowieski (53; Klama, 2002), Woliński (49; Szweykowski & Koźlicka, 1966; Wilhelm et al., 2015), Kampinoski (46; Ciurzycki, 2018; Fojcik et al., 2020), Drawieński (42; Koopman, 2013), Wielkopolski (33; Górski, 2024), Bory Tucholskie (28; Szweykowski & Buczkowska, 2000), Poleski (23; Klama, 2017), Słowiński (23; Klama, 2017) oraz Biebrzański (21; Klama, 2017). W rozmieszczeniu krajowych wątrobowców zauważyć można duże różnice w bogactwie gatunkowym obszarów górskich i niżowych. Te pierwsze cechuje największe bogactwo wyrażające się liczbą 186 gatunków w Tatrzańskim Parku Narodowym (Górski & Váňa, 2014; Górski et al., 2023) czy 118 w Bieszczadzkim Parku Narodowym (Szweykowski & Buczkowska, 1996; Klama, 2016). Nieliczna reprezentacja roślin tej grupy w Parku Narodowym „Ujście Warty” związana jest przed wszystkim ze znikomym udziałem powierzchniowym zbiorowisk leśnych oraz otwartych torfowisk mezo- i oligotroficznych. Więcej gatunków wątrobowców występuje na Polderze Północnym (12) niż Południowym (7). Należy dodać, że na znacznym obszarze Polderu Południowego w ogóle nie zarejestrowano roślin badanej grupy, nawet tych najpospolitszych w kraju (np. Lophocolea heterophylla). Dotyczy to otoczenia szlaków turystycznych „Ptasim szlakiem” oraz „Szlaku Derkacza” (oraz dróg odchodzących od niego na północ, w kierunku Warty).
Najczęstszym wątrobowcem Parku Narodowego „Ujście Warty” jest polisubstratowy gatunek płozik różnolistny (Lophocolea heterophylla). Spotykany jest głównie w olsach Polderu Północnego i Południowego, na żywym i martwym drewnie, rzadziej na glebie (Rycina 2, E, F). Dość częste w PNUW są pospolite w kraju epifity tj. usznica spłaszczona (Radula complanata), miedzik płaski (Frullania dilatata) i widlik zwyczajny (Metzgeria furcata). Występują one głównie w olsach Polderu Północnego. Ubogie i suche piaski porasta buławniczka zwyczajna (Cephaloziella divaricata). Odnotowano ją w murawach napiaskowych Czarnowskiej Górki (najobfitsze stanowisko w Parku; Rycina 2, A, B) oraz kserotermicznych przy Mościczkowej Drodze (Polder Północny).
Rycina 2
Wybrane wątrobowce Parku Narodowego „Ujście Warty”: A, B – buławniczka zwyczajna (Cephaloziella divaricata) na Czarnowskiej Górce, Polder Południowy (czarne darenki; brązowe pędy to mech Polytrichum piliferum); C, D – rozetki wgłębki jamkowatej (Riccia cavernosa) w zbiorowisku namuliskowym (Polder Północny), E, F – płozik różnolistny (Lophocolea heterophylla) na rozkładającej się kłodzie olszy w lesie Olszynki na Polderze Południowym (fot. P. Górski).
. Specyfika flory wątrobowców badanego obszaru
Charakterystyczną cechą hepatikoflory Parku Narodowego „Ujście Warty” jest występowanie wątrobowców wodnych oraz gatunków związanych z wilgotnymi zbiorowiskami namuliskowymi. Do pierwszej grupy należą wgłębik pływający (Ricciocarpos natans) oraz wgłębki – wodna (Riccia fluitans) i reńska (R. rhenana). Wszystkie wymienione rośliny tworzą formy wodne i lądowe. Najczęstszą rośliną, zarówno w kraju, jak i PNUW jest wgłębka wodna, która najobficiej występuje w rowach, w obrębie olsów Polderu Północnego. Rzadziej spotykana była na terenach otwartych, głównie w rowach. Interesującym znaleziskiem jest stanowisko wgłębki reńskiej, która jest rzadko notowanym w kraju gatunkiem, z całą pewnością niedobadanym i przeoczanym z powodu trudności w odróżnieniu od wgłębki wodnej. Oba gatunki mają bardzo podobne formy wodne, różnią się wyraźnie formami lądowymi. Na terenie Polski liczbę znanych stanowisk Riccia rhenana oszacować można na około 50 (np. Karczmarz, 1967; Koła, 1961, 1969; Sobotka, 1958, 1972; Stebel 1997a, b, 2003, 2004, 2005; Szweykowski & Koźlicka, 1966, 1969). Są one rozproszone na terenie całego kraju, z większą koncentracją w zachodniej części. Ostatnie notowanie pochodzi z 1997 roku z województwa śląskiego (Stebel & Krajewski, 2019). Kolejnym wątrobowcem wodnym PNUW jest Riccocarpos natans. Gatunek ten jest częsty na terenie Parku, szczególnie na Polderze Północnym. Ten plechowaty takson wchodzi w skład zbiorowisk pleustonowych z klasy Lemnetea minoris, spotykany jest głównie w wodach stojących lub zastoiskach wód płynących. Wszystkie jego stanowiska na badanym obszarze nie są obfite, ale jest ich stosunkowo dużo. Na terenie kraju R. natans nie jest gatunkiem zagrożonym (Klama & Górski, 2018). Określany jest jako ‘rzadki’ lub ‘niezbyt często spotykany’ (np. Ochyra & Tomaszewicz, 1979; Afranowicz, 2005). Z całą pewnością obraz jego rozmieszczenia w Polsce wymaga uzupełnienia, ale siedliska tej rośliny są na tyle częste w kraju, że mówienie o jego rzadkości jest przesadzone. Według stanu z końca lat 70-tych znanych było w Polsce blisko 100 stanowisk (por. Ochyra & Tomaszewicz, 1979). Po tym czasie ukazało się około 25 publikacji prezentujących kolejne notowania R. natans (najważniejsze to: Karczmarz & Sokołowski, 1981; Pawlikowski & Kłosowski w Górski et al., 2017b; Spałek & Stebel, 2017). Drugą grupę wątrobowców wilgotnych siedlisk PNUW stanowią gatunki zbiorowisk namuliskowych. Warto tu odnotować wgłębkę jamkowatą (Riccia cavernosa) posiadającą wiele stanowisk i pospolitą na terenie całego Parku. Ma ona tutaj zarówno naturalne stanowiska typowe dla dynamiki zbiorowisk z klasy Isoëto-Nanojuncetea, jak i antropogeniczne – pasami, wzdłuż ekstensywnie użytkowanych dróg gruntowych. Rozmieszczenie i zasoby tego gatunku są słabo zbadane w Polsce. Wcześniej była nieodróżniana od Riccia crystallina (por. Szweykowski, 2006), stąd dane historyczne należy traktować z ostrożnością. W ostatnich latach przybywa danych dotyczących stanowisk R. cavernosa (np. Jasnowska et al., 1986; Karczmarz & Bloch, 1985; Stebel, 2005, 2007; Stebel & Stebel, 1998; Górski et al., 2014).
. Gatunki chronione i rzadkie
Na obszarze Parku Narodowego „Ujście Warty” odnotowano występowanie objętego ochroną ścisłą wątrobowca parzocha szerokolistnego (Porella platyphylla) (Rycina 3). Roślina ta aktualnie w Polsce ma status gatunku bliskiego zagrożenia (NT; Klama & Górski, 2018). Jeszcze do niedawna uważana była jednak za takson wymierający (E; Klama, 2006). W ostatnich latach wydaje się, że P. platyphylla zaczyna zwiększać liczbę stanowisk nadrzewnych na niżu (np. Pawlikowski & Topolska w Górski et al., 2016; Sawicki & Szczecińska, 2010; Stebel et al., 2003; Wierzcholska & Dyderski w Górski et al., 2017a; Górski, materiały niepublikowane). Pewnym zaskoczeniem było odnalezienie jej w PNUW w zakrzewieniach i zadrzewieniach przy Bobrowej Drodze na Polderze Północnym. Miejsce to, jak dla epifitów, jest bardzo suche i silnie eksponowane na oddziaływanie wiatru i słońca. Epifit ten najczęściej notowany jest w obrębie większych (często starych) kompleksów leśnych, czasem także – na południu Polski – na odsłoniętych skałach wapiennych. Jedno ze stanowisk w PNUW, także nieoczekiwane, zlokalizowane jest w stosunkowo młodym drzewostanie olsu porzeczkowego na Polderze Północnym. Obserwacje powyższe mogą wskazywać na zmiany w biologii tego gatunku, które mogą przyczynić się do wzrostu liczby krajowych stanowisk. Gatunki chronione wątrobowców w Parku reprezentuje jeszcze miedzik płaski Frullania dilatata, objęty ochroną częściową.
Rycina 3
Objęty ochroną ścisłą wątrobowiec parzoch szerokolistny (Porella platyphylla) na typowym (leśnym, A, B) oraz nietypowym (zadrzewienia i zarośla, C–F) siedlisku na Polderze Północnym; A, B – oles na zachód od Krzyżowej Drogi; C, D – przy Bobrowej Drodze, na korze Sambucus nigra; E, F – przy Bobrowej Drodze, na kłodzie przewróconej Salix alba (fot. P. Górski).
. Mchy
. Wykaz gatunków mchów Parku Narodowego „Ujście Warty”
Taksony w wykazie uporządkowano alfabetycznie. Dla każdego gatunku podano kolejno: nazwę polską, kategorię zagrożenia, status ochrony oraz liczbę stanowisk. Uwzględniono również gatunki znane z literatury (Wołejko et al., 2014; Borysiak, 1994), choć w niektórych przypadkach określenie liczby stanowisk okazało się niemożliwe (por. Aneks S1). Ze względu na bardzo ogólne dane lokalizacyjne w pracach Lucasa (1885) i Warnstorfa (1906), sugerujące możliwość, że opisywane stanowiska znajdowały się poza granicami PNUW, taksonów tych nie włączono do wykazu.
Objaśnienia skrótów: Lit. – dane literaturowe, Ochr. – ochrona gatunkowa, Stan. – wykaz stanowisk i ich liczba; Zagr. – status zagrożenia w Polsce wg Stebel i Żarnowiec (2025).
1. Amblystegium serpens (Hedw.) Schimp. – Krzywoszyj rozesłany [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 30]
2. Amblystegium serpens var. juratzkanum (Schimp.) Rau & Herv. [= Amblystegium juratzkanum] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 4]
3. Atrichum undulatum (Hedw.) P.Beauv. – Żurawiec falisty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 4]
4. Aulacomnium androgynum (Hedw.) Schwägr. – Próchniczek obupłciowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
5. Barbula unguiculata Hedw. – Zwojek sztyletowaty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 4]
6. Brachytheciastrum velutinum (Hedw.) Ignatov & Huttunen – Krótkoszek aksamitny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
7. Brachythecium albicans (Hedw.) Schimp. – Krótkosz wyblakły [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 19]
8. Brachythecium mildeanum (Schimp.) Schimp. – Krótkosz Mildego [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 3]
9. Brachythecium rivulare Schimp. – Krótkosz strumieniowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 6]
10. Brachythecium rutabulum Schimp. – Krótkosz pospolity [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 29]
11. Brachythecium salebrosum (Hoffm. ex F.Weber & D.Mohr) Schimp. – Krótkosz rowowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 20]
12. Bryum argenteum Hedw. – Prątnik srebrzysty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 29]
13. Bryum dichotomum Hedw. [= Bryum bicolor Dicks. – Prątnik dwubarwny] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
14. Bryum klinggraeffii Schimp. – Prątnik Klinggraeffa [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 9]
15. Bryum ruderale Crundwell & Nyholm – Prątnik ruderalny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
16. Bryum violaceum Crundwell & Nyholm – Prątnik fiołkowaty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
17. Calliergon cordifolium (Hedw.) Kindb. – Mokradłosz sercowaty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
18. Calliergonella cuspidata (Hedw.) Loeske – Mokradłoszka zaostrzona [Zagr.: LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 9]
19. Campylopus introflexus (Hedw.) Brid. – Krzywoszczeć przywłoka [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
20. Ceratodon purpureus (Hedw.) Brid. – Zęboróg czerwonawy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 33]
21. Cirriphyllum piliferum (Hedw.) Grout – Szydłosz włoskowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
22. Climacium dendroides (Hedw.) F.Weber & D.Mohr. – Drabik drzewkowaty [Zagr.: LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 5]
23. Dicranella heteromalla (Hedw.) Schimp. – Widłoząbek włoskowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
24. Dicranella varia (Hedw.) Schimp. – Widłoząbek zmienny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
25. Dicranoweissia cirrata (Hedw.) Lindb. – Kędzierzawiec wąsaty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 4]
26. Dicranum montanum Hedw. [= Orthodicranum montanum (Hedw.) Loeske – Prostoząbek górski] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
27. Dicranum polysetum Sw. – Widłoząb kędzierzawy [Zagr.: LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 1]
28. Dicranum scoparium Hedw. – Widłoząb miotłowy [Zagr.: LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 10]
29. Drepanocladus aduncus (Hedw.) Warnst. – Sierpowiec zakrzywiony [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
30. Drepanocladus polycarpos (Blandow ex Voit) Warnst. – Sierpowiec wielozarodniowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 10]
31. Drepanocladus polygamus (Schimp.) Hedenäs [= Campylium polygamum (Schimp.) Lange & C.E.O.Jensen – Złocieniec mieszanopłciowy] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 5]
32. Grimmia pulvinata (Hedw.) Sm. [= Dryptodon pulvinatus (Hedw.) Brid. – Strzechwowiec poduszkowy] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 14]
33. Fissidens adianthoides Hedw. – Skrzydlik paprociowaty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
34. Fissidens taxifolius Hedw. – Skrzydlik cisolistny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. ?]
35. Funaria hygrometrica Hedw. – Skrętek wilgociomierczy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 8]
36. Herzogiella seligeri (Brid.) Z.Iwats. – Łukowiec śląski [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 5]
37. Homalothecium sericeum (Hedw.) Schimp. – Namurnik jedwabisty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
38. Hygroamblystegium humile (P.Beauv.) Vanderp., Goffinet & Hedenäs [= Leptodictyum humile (P. Beauv.) Ochyra – Tęposz niski [Zagr.: NT; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 1]
39. Hypnum cupressiforme Hedw. var. cupressiforme. – Rokiet cyprysowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 56]
40. Hypnum cupressiforme Hedw. var. filiforme Brid. – Rokiet cyprysowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
41. Hypnum cupressiforme Hedw. var. lacunosum Brid. – Rokiet cyprysowy [Zagr.: NT; Ochr.: –; Stan. 2]
42. Hypnum jutlandicum Holmen & E.Warncke – Rokiet duński [Zagr.: LC; Ochr.: – Stan. 1]
43. Jochenia pallescens (Hedw.) Hedenäs, Schlesak & D.Quandt [= Hypnum pallescens (Hedw.) P.Beauv. – Rokiet pełzający] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
44. Kindbergia praelonga (Hedw.) Ochyra – Kindbergia długogałęzista [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 5]
45. Leptobryum pyriforme (Hedw.) Wilson – Zgliszczyn gruszkowaty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 15]
46. Leptodictyum riparium (Hedw.) Warnst. – Tęposz nadbrzeżny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 13]
47. Leskea polycarpa Hedw. – Drąst wielozarodniowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 53]
48. Leucobryum glaucum (Hedw.) Ångstr. – Bielistka siwa [Zagr.: LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. ?]
49. Lewinskya affinis (Schrad. ex Brid.) F.Lara, Garilleti & Goffinet [= Orthotrichum affine Schrad. ex Brid. – Szurpek powinowaty] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 55]
50. Lewinskya speciosa (Nees.) F.Lara, Garilleti & Goffinet [= Orthotrichum speciosum Nees – Szurpek wysmukły [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 15]
51. Lewinskya striata (Hedw.) F.Lara, Garilleti & Goffinet [= Orthotrichum striatum Hedw. – Szurpek pręgowany [Zagr.: V, Ochr.: –; Stan. 1]
52. Mnium hornum Hedw. – Merzyk groblowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. (5]
53. Nyholmiella obtusifolia (Brid.) Holmen & E.Warncke – Szurpek tępolistny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 12]
54. Orthotheciella varia (Hedw.) Ochyra – Złudka wielopostaciowa [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 4]
55. Orthotrichum anomalum Hedw. – Szurpek odrębny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 18]
56. Orthotrichum diaphanum Schrad. ex Brid. – Szurpek przezroczysty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 56]
61. Orthotrichum pallens Bruch ex Brid. – Szurpek blady [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
57. Orthotrichum pulchellum Brunt. – Szurpek śliczny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 4]
58. Orthotrichum pumilum Sw. ex anon. – Szurpek wysmukły [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 6]
59. Oxyrrhynchium hians (Hedw.) Loeske – Dzióbek rozwarty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 12]
60. Oxyrrhynchium speciosum (Brid.) Warnst. – Dzióbek okazały [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
61. Physcomitrium patens (Hedw.) Mitt. [= Physcomitrella patens (Hedw.) Bruch & Schimp. – Czareczka otwarta] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 3]
62. Physcomitrium pyriforme (Hedw.) Bruch & Schimp. – Czarecznik gruszkowaty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
63. Plagiomnium affine (Blandow ex Funck) T.J.Kop. – Płaskomerzyk pokrewny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
64. Plagiomnium cuspidatum (Hedw.) T.J.Kop. – Płaskomerzyk kończysty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 8]
65. Plagiomnium elatum (Bruch & Schimp.) T.J.Kop. – Płaskomerzyk oskrzydlony [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
66. Plagiomnium ellipticum (Brid.) T.J.Kop. – Płaskomerzyk eliptyczny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
67. Plagiomnium undulatum (Hedw.) T.J.Kop. – Płaskomerzyk falisty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 5]
68. Plagiothecium curvifolium Schlieph. ex Limpr. – Dwustronek zgiętolistny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
69. Plagiothecium denticulatum (Hedw.) Schimp. – Dwustronek ząbkowany [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
70. Plagiothecium denticulatum var. undulatum R.Ruthe ex Geh [= Plagiothecium ruthei Limpr. – Dwustronek Ruthego] [Zagr.: NT; Ochr.: –; Stan. 2]
71. Plagiothecium laetum Schimp. – Dwustronek jasny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
72. Plagiothecium nemorale (Mitt.) A.Jaeger – Dwustronek leśny [Zagr.: LC; Ochr.: – Stan. 1]
73. Platygyrium repens (Brid.) Schimp. – Sznureczniak pełzający [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 3]
74. Pleurozium schreberi (Willd. ex Brid.) Mitt. – Rokietnik pospolity [Zagr.: LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 1]
75. Pohlia nutans (Hedw.) Lindb. – Borześlad zwisły [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
76. Polytrichum formosum Hedw. – Płonnik strojny [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
77. Polytrichum juniperinum Hedw. – Płonnik jałowcowaty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
78. Polytrichum piliferum Hedw. – Płonnik włosisty [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
79. Pseudoscleropodium purum (Hedw.) M. Fleisch. ex Broth. – Brodawkowiec czysty [Zagr.: LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 1]
80. Ptychostomum capillare (Hedw.) Holyoak & N.Pedersen [= Rosulabryum capillare (Hedw.) J.R.Spence – Rozetnik włoskowy] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 7]
81. Ptychostomum imbricatulum (Müll.Hal.) Holyoak & N.Pedersen [Bryum caespiticium Hedw. – Prątnik darniowy] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 5]
82. Ptychostomum moravicum (Podp.) Ros & Mazimpaka [= Rosulabryum moravicum (Podp.) Ochyra & Stebel – Rozetnik morawski [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 23]
83. Ptychostomum pseudotriquetrum (Hedw.) J.R.Spence & H.P.Ramsay ex Holyoak [Bryum pseudotriquetrum (Hedw.) P.Gaertn., B.Mey. & Scherb. – Prątnik nabrzmiały] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
84. Ptychostomum rubens (Mitt.) Holyoak & N. Pedersen [= Bryum rubens Mitt. – Prątnik czerwonawy] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 2]
85. Pulvigera lyellii (Hook. & Taylor) Plášek, Sawicki & Ochyra – Szurpek porosły [Zagr.: LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 2]
86. Pylaisia polyantha (Hedw.) Schimp. – Korowiec wielozarodniowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 25]
87. Racomitrium canescens (Hedw.) Brid. [= Niphotrichum canescens (Hedw.) Bednarek-Ochyra & Ochyra – Szroniak siwy] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. ?]
88. Rhizomnium punctatum (Hedw.) T.J.Kop. – Krągłolist macierzankowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 4]
89. Rhytidiadelphus squarrosus (Hedw.) Warnst. – Fałdownik nastroszony [Zagr.: LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 1]
90. Sanionia uncinata (Hedw.) Loeske – Sanionia haczykowata [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 1]
91. Schistidium crassipilum H.H.Blom – Rozłupek grubowłosy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 4]
92. Streblotrichum convolutum (Hedw.) P.Beauv. [Barbula convoluta Hedw. – Zwojek skręcony] [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 8]
93. Syntrichia papillosa (Wilson) Jur. – Pędzliczek brodawkowaty [Zagr.: LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 9]
94. Syntrichia ruralis (Hedw.) F.Weber & D.Mohr – Pędzliczek wiejski [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 31]
95. Syntrichia virescens (De Not.) Ochyra – Pędzliczek zielonawy [Zagr.: LC, Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 15]
96. Tortula acaulon (With.) R.H.Zander – Brodek bezłodygowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 3]
97. Tortula muralis Hedw. – Brodek murowy [Zagr.: LC; Ochr.: –; Stan. 14]
98. Ulota bruchii Hornsch. ex Brid. – Nastroszek Brucha [Zagr. LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 5]
99. Ulota crispa (Hedw.) Brid. – Nastroszek kędzierzawy [Zagr. LC; Ochr.: ochrona częściowa; Stan. 7]
. Charakterystyka ogólna flory mchów
Na terenie Parku Narodowego „Ujście Warty” dotychczas stwierdzono występowanie 95 gatunków oraz 4 odmian mchów. W trakcie badań nie potwierdzono obecności czterech gatunków wymienionych w Dokumentacji do Planu Ochrony Parku (Wołejko et al., 2014), tj.: skrzydlika paprociowego (Fissidens taxifolius), bielistki siwej (Leucobryum glaucum), szroniaka siwego (Racomitrium canescens) oraz limprichtii pośredniej (Scorpidium cossonii (Schimp.) Hedenäs [= Limprichtia cossonii (Schimp.) L.E.Anderson, H.A.Crum & W.R.Buck]). Występowanie trzech pierwszych uznano za prawdopodobne, dlatego zostały uwzględnione w wykazie gatunków. Natomiast S. cossonii, gatunek wybitnie torfowiskowy, związany z mechowiskami, został najprawdopodobniej wskazany omyłkowo i z tego względu nie został ujęty w zestawieniu.
Muskoflora PNUW charakteryzuje się umiarkowanym bogactwem gatunkowym w porównaniu z innymi nizinnymi parkami narodowymi. Dla porównania: w Kampinoskim Parku Narodowym odnotowano 143 gatunki mchów (Fojcik et al., 2020), w Parku Narodowym Bory Tucholskie – 141 (Lisowski et al., 2000), a w Wigierskim Parku Narodowym – 235 gatunki (Staniaszek-Kik, et al., 2020). Relatywnie niewielka liczba taksonów stwierdzonych w PNUW wynika przede wszystkim z ograniczonej dostępności mikrosiedlisk odpowiednich dla tej grupy. Zbiorowiska leśne zajmują tu bowiem bardzo mały areał, a ich zróżnicowanie fitosocjologiczne jest niewielkie. Na liczbę gatunków znanych z obszaru PNUW wpływa również skromna historia badań briologicznych na tym terenie. Park Narodowy „Ujście Warty” jest najmłodszym spośród parków narodowych w Polsce, a ponadto koncentruje się na ochronie ptactwa wodno-błotnego, co prawdopodobnie przyczyniło się do mniejszego zainteresowania tym obszarem ze strony briologów. Gatunkami najczęściej notowanymi w PNUW są epifityczne taksony – szurpek powinowaty (Lewinskya affinis), drąst wielozarodniowy (Leskea polycarpa), szurpek przezroczysty (Orthotrichum diaphanum) oraz polisubstratowy rokiet cyprysowy (Hypnum cupressiforme), których występowanie związane jest z dużą liczebnością starych wierzb na terenie Parku (Rycina 4). Wśród mchów PNUW odnotowano także neofityczny gatunek krzywoszczeć przywłokę (Campylopus introflexus) (Rycina 5). Po raz pierwszy został on wykazany w Polsce w 1986 roku. Jest to wieloletni gatunek darniowy, tworzący zwarte, poduszkowate formy. Rozmnaża się zarówno za pomocą zarodników, jak i poprzez fragmentację gametoforów. Ze względu na inwazyjny charakter może wywierać negatywny wpływ na inne organizmy, w tym porosty (Żarnowiec et al., 2000). W trakcie badań został stwierdzony w zbiorowiskach murawowych zarówno na Polderze Północnym, jak i Polderze Południowym.
Rycina 4
Stare, pojedyncze wierzby są chętnie zasiedlane przez mchy epifityczne (fot. M. Staniaszek-Kik).
Rycina 5
A – Szurpek porosły (Pulvigera lyellii) – duży epifityczny mech z licznymi rozmnóżkami na liściach; B – Pędzliczek brodawkowaty (Syntrichia papillosa) z widocznymi kulistymi rozmnóżkami na liściach; C – kędzierzawiec wąsaty (Dicranoweisia cirrata) na suchym pniu wierzby; D – krzywoszczeć przywłoka (Campylopus introflexus) z charakterystycznymi hialinowymi szczytami liści (fot. M. Staniaszek-Kik).
. Specyfika flory mchów badanego obszaru
W Parku Narodowym „Ujście Warty” największe bogactwo gatunkowe mchów stwierdzono na siedliskach naziemnych oraz na nasadach i pniach drzew. Flora mchów epigeicznych w Parku liczy łącznie 53 taksony, spośród których 26 stwierdzono wyłącznie na glebie. Do gatunków najczęściej notowanych na glebie należą: zwojek skręcony (Streblotrichum convolutum), krótkosze – Brachythecium albicans i B. rutabulum, prątnik srebrzysty (Bryum argenteum), zęboróg czerwonawy (Ceratodon purpureus) oraz pędzliczek wiejski (Syntrichia ruralis). Na badanym terenie, dobrze wykształconą, a zarazem bogatą w gatunki, warstwę mszystą mają lasy olsowe. Olsy wyróżnia udział gatunków wilgociolubnych, takich jak mokradłoszka zaostrzona (Calliergonella cuspidata), krótkosz strumieniowy (Brachythecium rivulare), drabik drzewkowaty (Climacium dendroides) czy płaskomerzyk falisty (Plagiomnium undulatum). Mchy epigeiczne są również stałym elementem dominujących w Parku fitocenoz nieleśnych, takich jak łąki i szuwary. Bogactwo gatunkowe tych zbiorowisk zależy od stopnia uwodnienia oraz intensywności eksploatacji (częstotliwości koszenia lub wypasania). W Parku zbiorowiska te cechuje niewielkie zróżnicowanie brioflorystyczne, co jest głównie wynikiem silnego zadarnienia. W wielu miejscach lity kobierzec roślin naczyniowych stwarza niekorzystne warunki dla rozwoju mszaków. Warstwa mchów rozwija się tu fragmentarycznie, jest uboga, a rosnące okazy są drobne i niewyrośnięte. Ich prawidłowa identyfikacja w wielu przypadkach jest utrudniona. W zbiorowiskach łąkowych stwierdzono m.in. krótkosze – Brachythecium rutabulum, B. albicans, B. mildeanum oraz zgliszczyna gruszkowatego (Leptobryum pyriforme). Zwarte i obfite kobierce mchów naziemnych są charakterystyczne dla zbiorowisk murawowych, które w Parku występują dość rzadko. Na tych ubogich, piaszczystych glebach można zaobserwować m.in. pędzliczka wiejskiego (Syntrichia ruralis), krótkosza wyblakłego (Brachythecium albicans), zęboroga czerwonawego (Ceratodon purpureus) oraz płonnika włosistego (Polytrichum piliferum).
Duże znaczenie dla bogactwa flory mchów naziemnych mają również ugrupowania gatunków rozwijających się na siedliskach inicjalnych, takich jak małe zagłębienia z okresowo stagnującą wodą, namuliska oraz siedliska antropogenicznego pochodzenia – skarpy przydrożne, drogi polne. Siedliska te cechuje duża dynamika, a populacje porastających je mszaków często mają krótkotrwały charakter. Najczęściej są to mchy jednoroczne, które wytwarzają dużą liczbę zarodników lub rozmnóżek. Na tego typu siedliskach w Parku stwierdzono m.in. takie gatunki, jak: zwojek skręcony (Streblotrichum convolutum), prątnik srebrzysty (Bryum argenteum), prątnik Klinggraeffa (B. klinggraeffii), skrętek wilgociomierczy (Funaria hygrometrica), zgliszczyn gruszkowaty (Leptobryum pyriforme), czareczka otwarta (Physcomitrium patens), czarecznik gruszkowaty (Physcomitrium pyriforme), brodek bezłodygowy (Tortula acaulon).
W obrębie badanego obszaru flora epifityczna, obok mchów naziemnych, stanowi najliczniejszą grupę – na korze drzew stwierdzono łącznie 53 gatunki. Mchy epifityczne występowały zarówno na pniach, jak i szyjach korzeniowych. Najczęściej rejestrowanymi taksonami były: rokiet cyprysowy (Hypnum cupressiforme), drąst wielozarodniowy (Leskea polycarpa), szurpek pręgowany (Lewinskya affinis) oraz szurpek przezroczysty (Orthotrichum diaphanum). Mchy te zasiedlały przede wszystkim korę drzew liściastych, w szczególności wierzb (Salix spp.) oraz olszy czarnej (Alnus glutinosa). Wierzby, będące charakterystycznym elementem krajobrazu Parku, często rosną pojedynczo lub w szpalerach wzdłuż dróg, kanałów i wałów przeciwpowodziowych, a także tworzą kępy na łąkach. Zasiedlane są przez mchy o charakterze kserofilnym i nitrofilnym. Bogatą muskoflorą cechowały się również okazy bzu czarnego (Sambucus nigra), zarówno te rosnące w zbiorowiskach leśnych, jak i w niewielkich kępach wśród łąk. Na korze drzew odnotowano również obecność acidofilnego gatunku – kędzierzawca wąsatego (Dicranoweisia cirrata) (Rycina 5), którego liczba stanowisk w Polsce dynamicznie wzrosła w ostatnich dekadach (Stebel & Plášek, 2001).
Rozwój mchów epiksylicznych w Parku Narodowym „Ujście Warty” jest ograniczony ze względu na stosunkowo rzadkie występowanie odpowiednich podłoży. Rozkładające się drewno (kłody, pniaki, drobne gałązki) można spotkać głównie w zbiorowiskach leśnych, ale także w niewielkich kępach drzew pośród łąk. Łącznie na tym typie podłoża odnotowano 32 gatunki. Wśród nich niewielki udział mają obligatoryjne epiksyle, reprezentowane jedynie przez próchniczka obupłciowego (Aulacomnium androgynum) i łukowca śląskiego (Herozgiella seligeri). Najczęściej na drewnie notowano taksony polisubstratowe lub epigeiczne takie jak: rokiet cyprysowy (Hypnum cupressiforme), krótkosz pospolity (Brachythecium rutabulum) czy krótkosz rowowy (B. salebrosum).
Na obszarze PNUW niezbyt często występują podłoża skalne (głazy, kamienie), na których mogłaby rozwijać się flora mchów epilitycznych. Znacznie częściej epility spotykamy na podłożach skałopochodnych. Betonowe konstrukcje (mosty, przepusty, betonowe płyty) są niezwykle atrakcyjnym podłożem dla tej grupy ekologicznej. Wapienna zaprawa stosowana jako spoiwo sprawia, że są one chętnie porastane przez gatunki kalcyfile. Do najczęściej spotykanych obligatoryjnych epilitów należą: strzechwowiec poduszkowaty (Grimmia pulvinata), brodek murowy (Tortula muralis) oraz rozłupek grubowłosy (Schistidium crassipilum). Łącznie na podłożach skalnych stwierdzono 20 gatunków.
. Gatunki chronione i zagrożone
Na terenie Parku Narodowego „Ujście Warty” stwierdzono 14 gatunków mchów objętych ochroną częściową: mokradłoszkę zaostrzostrzoną (Calliergonella cuspidata), drabika drzewkowatego (Climacium dendroides), widłoząb kędzierzawy (Dicranum polysetum), widłoząb miotłowy (D. scoparium), tęposza niskiego (Hygroamblystegium humile), bielistkę siwą (Leucobryum glaucum), rokietnika pospolitego (Pleurozium schreberi), brodawkowca czystego (Pseudoscleropodium purum), szurpka porosłego (Pulvigera lyellii), fałdownika nastroszonego (Rhytidiadelphus squarrosus), pędzliczka brodawkowatego (Syntrichia papillosa), pędzliczka zielonawego (S. virescens), nastroszka Brucha (Ulota bruchii) i nastroszka kędzierzawego (U. crispa). Większość z nich reprezentuje grupę gatunków częstych w skali kraju, natomiast pojedyncze taksony, jak Hygroamblystegium humile, Pulvigera lyellii, Syntrichia papillosa czy S. virescens należą do elementów rzadziej spotykanych i o bardziej wyspecjalizowanych wymaganiach siedliskowych. W muskoflorze Parku stwierdzono również występowanie trzech taksonów zagrożonych, ujętych na najnowszej Czerwonej liście mchów Polski. Wszystkie zaliczono do kategorii NT (bliskie zagrożenia wymarciem): Hygroamblystegium tenax, Hypnum cupressiforme var. lacunosum, Plagiothecium denticulatum var. undulatum.
